Stockboi
Stockboi

Dünyanın en eski masa oyunları

İnsanlar yazıdan bile önce oyun oynuyordu. Mezarlarda, tapınak taşlarında ve antik kentlerde bulunan tahtalar, bugün telefonda oynadığımız bazı oyunların binlerce yıllık atalarıdır. İşte tarihin en eski masa oyunlarından bir seçki.

Senet: Mısır’ın yarış oyunu

Senet, Eski Mısır’da en az 5000 yıl önce oynanan bir yarış oyunudur. 30 kareli bir tahtada taşlar, zar yerine atılan çubuklarla ilerlerdi. Firavun mezarlarından senet tahtaları çıkmıştır; oyunun zamanla ölüler dünyasındaki yolculukla da ilişkilendirildiği düşünülür. Kuralları tam bilinmez, bugün oynanan kurallar tahmine dayanır.

Ur Kraliyet Oyunu

Bugünkü Irak’taki Ur kentinin kraliyet mezarlarında yaklaşık 4500 yıllık, özenle süslenmiş oyun tahtaları bulundu. 20 kareli bu yarış oyununun kurallarının bir kısmı, çok daha sonra yazılmış bir çivi yazılı tablet sayesinde anlaşılabildi. Zarla taş yürütme fikriyle tavlanın uzak akrabası sayılır.

Tavlanın ataları

İran’daki Şehr-i Suhte’de bulunan yaklaşık 5000 yıllık bir tahta ve zarlar, tavla ailesinin en eski izlerinden sayılır. Roma’nın tabula oyunu ise bugünkü tavlaya çok benzer. Ayrıntısı tavlanın tarihi yazımızda.

  • Tavla: Binlerce yıllık zar ve taş fikrinin bugünkü hali.

Mangala ve “çukur” oyunları

Taşları çukurlara birer birer dağıttığın oyunlar Afrika’dan Orta Doğu’ya ve Asya’ya kadar geniş bir alanda yüzyıllardır oynanır; yüzlerce yerel çeşidi vardır. Anadolu’daki adı mangaladır. Taşa oyulmuş çukur sıraları, bu oyunların çok eskiden beri oynandığını gösterir.

  • Mangala: Anadolu’nun çukur oyunu; şans yok, sayma ve plan var.

Dokuz taş ve go

Dokuz taş, iç içe üç kareden oluşan tahtasıyla Roma döneminde de bilinen bir oyundur; Orta Çağ Avrupa’sında da çok sevildi. Türkiye’de köy kahvelerinde bugün hâlâ oynanır.

Çin’de doğan go ise en az 2500 yıllıktır ve bugün de kuralları neredeyse hiç değişmeden oynanan en eski strateji oyunlarından biridir.

  • Dokuz Taş: Kale kur, taş al: eski bir oyunun telefondaki hali.

Satranç ve dama

Satrancın atası sayılan çaturanga, yaklaşık 1500 yıl önce Hindistan’da ortaya çıktı; İran üzerinden İslam dünyasına, oradan Avrupa’ya yayıldı. Dama ise bugünkü haline Orta Çağ’da kavuştu; Türk daması, taşların ileri ve yana gittiği kendine özgü bir çeşittir.

  • Dama: Türk daması: zorunlu taş alma, uzun yol giden dama.

Sık sorulan sorular

Dünyanın en eski masa oyunu hangisi?

Kesin cevap yok, ama Mısır’ın senet’i ve İran’daki Şehr-i Suhte’de bulunan zarlı tahta yaklaşık 5000 yıllık en eski örneklerdendir.

Tavla kaç yıllık?

Atası sayılan zarlı yarış oyunları yaklaşık 5000 yıl öncesine uzanır; bugünkü kurallar çok daha yenidir.

Mangala nereden geliyor?

Mangala, Afrika’dan Asya’ya kadar yayılmış çok eski çukur oyunları ailesinin Anadolu’daki üyesidir.

Diğer yazılar