Geleneksel Türk oyunları: tavla, mangala, dama ve daha fazlası
Kahvehanede tavla şakırtısı, bahçede mangala taşları, okulda arka sayfada isim şehir. Bu oyunların çoğu kuşaktan kuşağa geçti ve hâlâ oynanıyor. Bu yazıda en sevilenlerini, kısa hikâyeleriyle ve bugün telefonda nasıl oynandıklarıyla bir araya getirdik.
Tavla: kahvehanelerin vazgeçilmezi
Tavla, Türkiye’de en çok oynanan masa oyunlarından biridir. Adı Latince “tabula” (tahta) kelimesine dayanır. Zarların Farsça kökenli adları (yek, dü, se, cihar, penç, şeş) bugün hâlâ masada söylenir: düşeş, hepyek, dubara.
Oyunda 15 pulunu tahtanın etrafında dolaştırıp evine getirir ve rakibinden önce toplamaya çalışırsın. Şans zarda, ustalık o zarla ne yaptığında.
- Tavla: Bilgisayara karşı üç seviyede ya da arkadaşınla online; mars iki sayı.
Mangala: Anadolu’nun taş dağıtma oyunu
Mangala, dünyanın birçok yerinde farklı adlarla oynanan taş dağıtma oyunları ailesinin Anadolu’daki temsilcisidir. Tahtada iki sıra kuyu ve iki hazine vardır; taşlarını kuyulara dağıtır, hazinende en çok taşı toplamaya çalışırsın.
Kuralları birkaç dakikada öğrenilir ama iyi oynamak hesap ister. Okullarda zekâ ve strateji oyunu olarak da öğretilir.
- Mangala: Son taş hazineye düşerse bir kez daha oynarsın: bütün taktik bu kuralın etrafında döner.
Dama: Türk daması
Türkiye’de oynanan dama, taşların çapraz değil düz (ileri ve yanlara) ilerlediği Türk damasıdır. Yemek zorunludur ve birden çok yeme yolu varsa en çok taşı yiyen yol seçilir.
Son sıraya ulaşan taş dama olur ve tahtada uzun mesafe gidebilir. Dama olan taş oyunun dengesini bir anda değiştirir.
- Dama: Yemek zorunluysa yiyebilecek taşlar parlayarak gösterilir.
Dokuz taş: üçlüyü diz, taşı al
Dokuz taş (değirmen oyunu), iç içe üç kare üzerinde oynanan çok eski bir oyundur. Taşlarını yerleştirip üçlü dizdiğinde rakibinin bir taşını alırsın. Üç taşın kalınca tahtada istediğin yere uçabilirsin.
- Dokuz Taş: Yerleştirme, hareket ve uçma: üç evreli bir zekâ oyunu.
Kâğıt kalem klasikleri: isim şehir ve adam asmaca
Defterin arka sayfası, bir kalem ve bir arkadaş: isim şehir ve adam asmaca okul sıralarının efsaneleridir. Isim şehirde bir harf seçilir, herkes kategorileri o harfle doldurur. Adam asmacada ise gizli kelimeyi harf harf tahmin edersin.
- İsim Şehir: Kâğıt kalem yerine telefon: cevaplar otomatik kontrol edilir, puanlar kendiliğinden hesaplanır.
- Adam Asmaca: Adam yerine balonlar: her yanlış tahminde bir balon patlar.
Gündelik hayattan ilham alan oyunlar
Geleneksel oyunların yanında, Türkiye’nin gündelik hayatından çıkan yeni oyunlar da var.
- Çay Ocağı: Çay ocağında sipariş yetiştir: açık, tavşan kanı ya da koyu.
- Simitçi: Simitçi tablasını hatırla: simitleri üst üste dizip kule yap.
- Dolmuş: Dolmuş şoförü ol: yolcuyu al, durağı kaçırma.
Sık sorulan sorular
Tavla kelimesi nereden gelir?
Latince tahta anlamına gelen “tabula” kelimesine dayanır. Zar adlarının çoğu ise Farsça kökenlidir.
Türk daması ile diğer damalar arasındaki fark nedir?
Türk damasında taşlar çapraz değil, ileri ve yanlara düz hareket eder; yemek zorunludur ve en çok taş yiyen yol seçilir.
Mangala kaç taşla oynanır?
Stockboi’deki mangalada 12 kuyunun her birinde 4 taş, toplam 48 taş vardır.
Bu oyunları online oynayabilir miyim?
Evet. Tavla, mangala, dama, dokuz taş, isim şehir ve adam asmaca hem bilgisayara karşı hem de arkadaşınla online oynanır.